In de kolom van Ilja Pfeiffer over Pasen viel mijn oog op de volgende alinea; “Pasen is afgeschaft. Stella heeft een site gevonden van een restaurant in Valtrebbia dat complete feestelijke Paaslunches thuisbezorgt. Haar idee is nu om op eerste Paasdag hetzelfde menu te laten bezorgen bij haar moeder op Via della Scurreria, bij haar zus op Via Trento en bij ons op Piazza delle Erbe. Zo kunnen we toch nog een beetje samenzijn.” Pasen is natuurlijk niet afgeschaft, maar het zal dit jaar wel anders worden beleefd. Het samenzijn, dat dit soort vieringen met zich meebrengt of je nu gelooft of niet, is nu door Covid-19 niet mogelijk. Een gevoel van eenzaamheid is daardoor zeer reëel voor een deel van de bevolking. Ik wilde mijn moeder daarom ook niet alleen laten zitten met Pasen. Gelukkig is zij nog erg zelfstandig, gezond en initiatiefrijk. Samen met haar zus heeft ze iets kunnen afspreken. Met zijn tweeën en een hond, samen eten op gepaste afstand. Goed geregeld mam!

De associatie bij Ilja’s tekst was voor mij snel gemaakt. De meeste mensen kijken uit naar Pasen als een gezellig samenzijn en samen eten. Op dit moment lees ik het boek Leonardo da Vinci ‘de biografie’ van Walter Isaacson. Het Laatste Avondmaal van Leonardo da Vinci was daarom het meest voor de hand liggende beeld in plaats van een kruisiging, graflegging of opstanding.

Wat mij opvalt aan het werk van Da Vinci is de rangschikking van de apostelen, die in vier groepjes van drie personen zijn neergezet. Twee keer drie personen links en rechts van Jezus aan een lange tafel. Goed kijkend naar deze afzonderlijke groepjes valt mij één ding op. Eén van de figuren, rechts naast Christus, lijkt een vrouw. Maria Magdalena, neem ik aan. Maar op de lijst van de twaalf apostelen komt zij niet voor. Waar is de twaalfde man? Aan de houding van Jezus en de apostelen zie je dat er iets gaande is. Niemand is aan het eten, maar met elkaar en Jezus in discussie. Hier en daar zie je verbazing, afwijzing, onbegrip en zelfs boosheid. Zou dit het moment zijn waarop Jezus vertelt dat hij door één van hun wordt verraden?

Bijbelse thema’s zijn, door de eeuwen heen, voor veel kunstenaars in de Christelijke traditie geliefde onderwerpen. De kerk was tot de negentiende eeuw dan ook één van de belangrijkste opdrachtgevers. Maar ook daarna zie je eigentijdse interpretaties op iconische kunstwerken en bijbelse verhalen, zoals Het Laatste Avondmaal van Salvador Dali, Andy Warhol en Marlene Dumas.

Het werk van Marlene Dumas is abstracter dan het werk van Da Vinci, toch zie ik duidelijk vormovereenkomsten: de herkenbare horizontale, symmetrische compositie, waarin één figuur centraal staat. Deze vorm in het midden, een driehoek, leid je blik verder de ruimte in. Dit wordt nog eens versterkt door de schuine lijn van rechtsboven naar het midden van het doek. Dumas heeft de figuren, die hier lijken op een soort foetussen, zodanig gerangschikt dat er een perspectivische lijn ontstaat. Deze lijn komt overeen met de architectuur in het werk van Da Vinci. Je zou kunnen zeggen dat de ‘foetussen’ een vormherhaling is, die je bij Da Vinci terugziet in het casetteplafond. Interpreteren we de ‘foetussen’ als iets anders, dan zou het een verticale spiegeling kunnen zijn van de discipelen. Maar als het inderdaad een soort foetussen zijn, dan zou een inhoudelijke verklaring kunnen zijn dat Jezus zichzelf opoffert aan de mensheid voor een nieuw begin …

Kijk voor meer informatie en inspiratie op: W. Isaacson, Leonardo da Vinci ‘de biografie’, Het Spectrum b.v., Houten 2017 https://www.rijksmuseum.nl/nl/nu-in-het-museum/nieuws/laatste-avondmaal-marlene-dumas-naar-rijksmuseum https://kunstvensters.com/2018/08/16/de-sollicitatiebrief-die-leonardo-da-vinci-een-top-baan-in-milaan-bracht/ https://kunstvensters.com/2016/03/24/witte-donderdag-het-laatste-avondmaal-van-salvador-dali/ https://www.quest.nl/maatschappij/cultuur/a25570787/pasen-hoe-zit-het-ook-alweer/

Kunstwerken: 1] Muurschildering Het Laatste Avondmaal (1495–1498) van Leonardo da Vinci in de Santa Maria delle Grazie, Milaan 2] Het laatste avondmaal (1991) van Marlene Dumas @Rijksmuseum