Vorige week stuurde een vriendin (Hiske) mij een gedicht van Esther Jansma met de titel ‘Archeologie”. Gedichten moet ik altijd minstens twee keer lezen om het juiste ritme en de juiste klemtoon te vinden. Dan pas dringt de inhoud door in de letters en de woorden. En dat is eigenlijk niets anders dan een kunstwerk bekijken. Langer en aandachtig kijken betekent meestal meer zien en geeft je ruimte om erover na te denken.

Esther Jansma is tevens archeologe en heeft in elk van haar dichtbundels een gedicht opgenomen met de titel ‘Archeologie’. Dit specifieke gedicht is geschreven naar aanleiding van de vondst van de zogenaamde ijsmummie, Ötzi, die in 1991 op de grens tussen Oostenrijk en Italië. Jansma was zelf betrokken bij het onderzoek naar Ötzi. Als alpinist-klimmer weet ik dat gletschers gevaarlijk zijn. Een lichaam in een gletscherspleet kan niet altijd worden geborgen. Omdat een gletscher een zeer langzaam stromende rivier van ijs is en de gletsjers afsmelten, geeft deze soms de lichamen weer terug aan de oppervlakte. Dit lichaam werd in eerste instantie gezien als een recent slachtoffer. Dat het om zo’n uitzonderlijke vondst ging werd pas later duidelijk.

Met name de bestudering van de voeding, kleding, uitrusting en bewapening heeft veel kennis opgeleverd over de tijd waarin Ötzi leefde, zo’n 5300 jaar geleden. In de archeologie is de waarde van het object er vaak niet zomaar van af te lezen. Iets kan er onbeduidend uitzien, maar pas na grondig onderzoek blijkt welke waarde het heeft in de tijd en voor wie. Het verhaal, dit onderzoek is dan nodig om de waarde ervan in te zien. Ik zie de beelden van Ötzi nog voor mij, ik heb er in het museum zelfs een boekje van gekocht. Een verwrongen mensfiguur met een huid als verfrommeld leer. Niet mooi en esthetisch om te zien, maar wel fascinerend.

Dit beeld van Ötzi in combinatie met de laatste regels van het gedicht deden mij denken aan de stillevens van Jopie Huisman. En dan met name de stillevens van oude, gebruikte kledingstukken. Niet mooi op een esthetische manier, maar wel interessant qua beeld. Het lijken foto’s, momentopnamen, niet geënsceneerd, een toevallige shot zoals je dat met een camera kunt doen. Maar door zijn manier van schilderen zorgt Huisman dat je aandachtig gaat kijken naar een onderwerp, hoe onbeduidend ook. Neem bijvoorbeeld Stilleven met leren jas van Jelmer (1975). Het kader, de compositie is zo evenwichtig, dat het niet afleid van de details. Het onderwerp is niet belangwekkend, mooi of nobel, maar elk detail is met zorg geschilderd, er lijkt niets aan het toeval te zijn overgelaten. De objecten zijn zo gekaderd, dat ze omlijst worden door de achtergrond en vormen daardoor een eenheid. Zo werkt archeologie volgens mij ook. Losse vondsten staan op zich zelf, maar samen vertellen ze een verhaal. Waarom Huisman dit tafereel heeft geschilderd weet ik niet. Misschien was het een technische uitdaging of heeft de ‘jas van Jelmer’ een emotionele waarde en is het een herinnering aan de persoon Jelmer.

Archeologie

Als we ons dan toch moeten kleden, tegen kou bijvoorbeeld of in naam van iets, in resten van dit of dat verleden, verhalen en geheugensteuntjes die niets -   vertellen dan dat we er al waren, in de tijd die bestond voor dit heden - als wij onszelf alleen in het nu kunnen bewaren, door onszelf voortdurend uit te vinden in het nu -   dan liefst eenvoudig, aan de hand van kleding, Je zit aan tafel. Opeens zie je hoe iemand, ijs overstak, hoe hem de kou beving -   of een ander einde en je zegt: kijk, hier heb je zijn schoenen, leren mantel, wanten "Waar is de tijd? Hier is de tijd."    Esther Jansma, uit  bundel 'Hier is de tijd', 1998  

Kijk voor meer informatie en inspiratie op: Esther Jansma, uit  bundel 'Hier is de tijd', 1998 (https://www.dbnl.org/tekst/anbe001lexi01_01/lvlw00309.php)

Via het museum kun je blijkbaar een 12-kleuren gicléeprint op canvas bestellen van o.a. dit werk. Giclées zijn reproducties in de hoogst haalbare kwaliteit. Speciaal op maat gemaakt en meerdere malen met de hand gevernist zodat de pigmentinkten beschermd zijn tegen UV-licht. Door de beschermde transparante matte vernislaag is de toplaag af te nemen met een vochtige doek. Zie: https://webwinkel.jopiehuismanmuseum.nl/order.php?id=2011

Kunstwerk: "Stilleven met leren jas van Jelmer" (1975) van Jopie Huisman