“Denken aan ‘de dood’ is denken aan degenen die geleefd hebben en er niet meer zijn en aan onszelf die nu leven en er straks niet meer zullen zijn. ‘Er geweest zijn’- kan het in enige andere taal krachtiger worden gezegd?”

Deze uitspraak las ik in de necrologie van Johan Goudsblom, die vorige week overleed. De tekst komt uit zijn bundel Reserves (1998) en deed mij denken aan een serie schilderijen dat ik maakte in 1999 naar aanleiding van het ziekbed en naderende dood van mijn vader. Hiermee gaf ik vorm aan het verdriet, de pijn en de onzekerheid over wat komen zou. Voor mijn vader dit werk zeer confronterend en een ‘denken aan de dood’. Tijdens zijn ziekbed voelde de dood zowel reëel als onwerkelijk. Het verdriet dat ik ervaarde ging over het idee van gemis, in plaatst van het gemis zelf, want het onderwerp van het gemis was er nog. Ik kon afscheid nemen.

Hoe anders was dat tijdens WOII, waarin de Joden werden weggevoerd, uit elkaar gehaald om elkaar nooit meer terug te zien. De herinnering aan de Jodenvervolging, de pijn en ongeloof, reëel en onwerkelijk tegelijkertijd wordt levend gehouden met het nieuwe Holocaust monument LEVENSLICHT van Studio Roosegaarde. Dit beeld brengt in mijn ogen een ode aan de woorden “Er geweest zijn” - om nooit te worden vergeten.

Het Holocaust monument is opgebouwd uit 104.000 stenen. Elke steen vertegenwoordigt een slachtoffer van de Holocaust in Nederland. Een ‘levensloze’ cirkel van steen, totdat het oplicht en begint te pulseren als een voorzichtige ademhaling. Een leven waaraan weer even wordt gedacht, komt in het licht en wordt weer even zichtbaar in hoofd en hart. De stenen, waaruit dit monument bestaat, verwijzen naar de Joodse traditie om de doden te eren met stenen in plaats van bloemen. Bezoekers van het graf laten hiermee zien hoe ze de gestorvene eren en niet vergeten. De traditie van de stenen komt waarschijnlijk voort uit de tijd dat de Joden door woestijngebieden trokken en daar werden begraven. De stenen markeerden het graf en hielden de dieren op afstand. De betekenis die er nu aan wordt gegeven is pas van latere datum. En krijgt in het werk van Roosegaarde een nieuwe vorm.

Kijk voor meer informatie en inspiratie op: The new Holocaust monument LEVENSLICHT in collaboration with National Committee for 4 and 5 May remembers the 104,000 Holocaust victims with 104,000 specially developed luminescent stones, and encourages participation across 170 Dutch municipalities. This year it will be 75 years ago that the international symbol of the Holocaust, concentration and extermination camp Auschwitz, was liberated. Artist Daan Roosegaarde was asked to create a special national work of art for this occasion. https://www.studioroosegaarde.net/pro... https://www.4en5mei.nl/75-jaar-vrijhe... nrc 28-29 maart 2020 - W2: Johan Goudblom, schrijver en socioloog

Kunstwerk: Levenslicht (2020) van Studio Roosegaarde